Guzy ośrodkowego układu nerwowego u dzieci – nie przegap niepokojących sygnałów

Pierwotne nowotwory ośrodkowego układu nerwowego (OUN) stanowią drugą pod względem częstości występowania grupę nowotworów złośliwych u dzieci – po białaczkach – i są najczęstszymi guzami litymi w populacji pediatrycznej. Stanowią ponad 25% wszystkich nowotworów u dzieci, a każdego roku w Polsce diagnozuje się około 300-350 nowych przypadków guzów OUN. Występują w każdej grupie wiekowej, nawet u niemowląt! Najczęściej diagnozowane są u dzieci poniżej 10 roku życia.

Lokalizują się zwykle w mózgu i dużo rzadziej w rdzeniu kręgowym. Lokalizacja guza, tempo jego wzrostu oraz wiek dziecka decydują o objawach i ich nasileniu. Najczęstszym nowotworem OUN jest glejak o niskim stopniu złośliwości, a najczęstszym nowotworem złośliwym – rdzeniak płodowy (medulloblastoma) lokalizujący się głównie w móżdżku.

Podstawą leczenia guzów OUN jest ich usunięcie przez doświadczonego neurochirurga, stąd wczesna diagnostyka i szybkie właściwe rozpoznanie mają kluczowe znaczenie.

JAKIE OBJAWY POWINNY ZANIEPOKOIĆ?

•    bóle głowy (zwłaszcza poranne, nasilające się z czasem, często ustępujące po wymiotach),

•    wymioty bez poprzedzających nudności i bez innych cech infekcji przewodu pokarmowego (często poranne, nagłe, przynoszą ulgę w samopoczuciu),

•    zaburzenia równowagi, niepewny chód na szeroko rozstawionych nogach, niezgrabność ruchowa,

•    zaburzenia widzenia, oczopląs, nagły zez, podwójne widzenie,

•    drgawki, zaburzenia świadomości

•    powiększenie obwodu głowy u niemowląt, rozejście szwów czaszkowych, uwypuklenie ciemienia

•    zaburzenia endokrynologiczne: moczówka prosta – nadmierne pragnienie i oddawanie moczu; objawy przedwczesnego dojrzewania,

•    zmiana zachowania dziecka, drażliwość, senność, trudności w nauce,

•    objawy guzów rdzenia kręgowego obejmują m.in. bóle pleców lub szyi, osłabienie siły mięśni rąk lub nóg, trudności z chodzeniem oraz problemy z oddawaniem moczu i stolca.

CO ZROBIĆ?

•    natychmiast skonsultuj się z pediatrą, onkologiem dziecięcym lub neurologiem dziecięcym.

•    pamiętaj, że do Poradni Onkologii Dziecięcej nie jest potrzebne skierowanie – wystarczy umówić pilną wizytę telefonicznie!!!

•    jeśli dziecko jest w niepokojącym stanie ogólnym lub objawy szybko narastają – zawołaj pogotowie lub jedź prosto na szpitalny oddział ratunkowy!

•    zapamiętaj, kiedy dziecko ostatni raz piło i jadło i jadąc do szpitala, nie podawaj dziecku nic do jedzenia ani picia – dzięki temu konieczne badania obrazowe z kontrastem dożylnym i w znieczuleniu ogólnym będą mogły odbyć się szybciej!

JAKIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE SĄ KONIECZNE W PRZYPADKU PODEJRZENIA GUZA OUN?

Diagnostyka guzów OUN u dzieci wymaga zaangażowania wielu specjalistów. Prowadzona jest zwykle w warunkach szpitalnych, gdyż oprócz badań, dziecko wymaga często leczenia np. obniżającego podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe. Podstawowe elementy diagnostyki wstępnej obejmują:

•    badanie fizykalne, w tym badanie neurologiczne,

•    badanie okulistyczne z oceną dna oczu,

•    badania obrazowe głowy i/ lub kanału kręgowego (najlepiej rezonans magnetyczny lub w nagłych przypadkach tomografia komputerowa – zawsze z kontrastem dożylnym – chyba, że są do tego istotne przeciwwskazania medyczne np. alergia na kontrast).

•    badania laboratoryjne – np., poziom alfafetoproteiny i podjednostki beta gonadotropiny kosmówkowej (w guzach linii środkowej mózgu)

Jeśli badania wykażą obecność guza OUN, konieczna będzie pilna konsultacja neurochirurgiczna i decyzja co do dalszego postępowania. Czasem konieczny jest pilny transport dziecka do ośrodka doświadczonego w neurochirurgii dziecięcej celem natychmiastowej resekcji guza. 

Pamiętaj, im wcześniej postawione zostanie rozpoznanie guza OUN, tym większa szansa, że guz uda się usunąć w całości. Zabieg neurochirurgiczny ma tu kluczowe znaczenie i poprawia rokowanie.

dr Małgorzata Krawczyk