Białaczka u dzieci - objawy, diagnostyka i leczenie

CO TO JEST BIAŁACZKA?

Białaczka to choroba nowotworowa szpiku kostnego. W przebiegu białaczki dochodzi do nadmiernego namnażania się niedojrzałych komórek (tzw. blastów), które wypierają prawidłowe komórki szpiku odpowiedzialne za produkcję krwinek czerwonych, białych oraz płytek krwi.  Nowotwory u dzieci są chorobami występującymi bardzo rzadko, a białaczka stanowi najczęstszy nowotwór wieku dziecięcego.  W Polsce co roku diagnozuje się około 1200 nowotworów u dzieci, z czego 25-30% to białaczki. Zależnie od linii komórkowej, w której dochodzi do zaburzenia i mutacji nowotworowej – limfoidalnej lub mieloidalnej – wyróżnia się ostrą białaczkę limfoblastyczną (najczęstsza postać) lub szpikową.  

DLACZEGO DZIECKO CHORUJE NA BIAŁACZKĘ?

Wiedza na ten temat nadal jest ograniczona. Wiadomo, że np. w przebiegu niektórych chorób genetycznych istnieje większe ryzyko zachorowania na białaczkę. Jest niewiele znanych czynników środowiskowych mogących zwiększać ryzyko zachorowania – np. narażenie na promieniowanie jonizujące. W większości przypadków jednak mutacje prowadzące do rozwoju komórek nowotworowych w szpiku kostnym pojawiają się spontanicznie. Ich dokładna przyczyna nie jest dotąd poznana.

JAKIE SĄ OBJAWY BIAŁACZKI?

Objawy białaczki są niespecyficzne, a sama choroba potrafi rozwijać się bardzo szybko. Ważne jest, żeby zwrócić uwagę na objawy alarmowe u dziecka, takie jak:

•    bladość skóry,

•    osłabienie, nadmierne zmęczenie, senność,

•    bóle kończyn, utykanie,

•    bóle brzucha, osłabienie apetytu, utrata masy ciała,

•    powiększenie wątroby i śledziony,

•    siniaki i wybroczyny na skórze, krwawienie np. z nosa, z dziąseł,

•    nawracająca gorączka, nietypowy przebieg infekcji,

•    powiększenie węzłów chłonnych,

•    u chłopców – powiększenie, obrzęk jądra.

Pamiętaj - każdy z tych objawów wymaga pilnej konsultacji z lekarzem!

JAK DIAGNOZUJE SIĘ BIAŁACZKĘ?

Poza niepokojącymi objawami, w morfologii krwi obwodowej stwierdza się nieprawidłowości - niedokrwistość, leukopenię lub leukocytozę i małopłytkowość. Na podstawie zebranego wywiadu dotyczącego objawów, badania fizykalnego i wyników badań laboratoryjnych lekarz podejmuje decyzję o poszerzeniu diagnostyki o biopsję aspiracyjną szpiku kostnego. Wykonuje się również liczne badania obrazowe oraz nakłucie lędźwiowe z pobraniem płynu mózgowo-rdzeniowego, żeby stwierdzić lub wykluczyć obecność blastów. Taka diagnostyka powinna odbywać się w wyspecjalizowanym ośrodku onkohematologicznym dla dzieci. 

CZYM JEST BIOPSJA SZPIKU?

Biopsja aspiracyjna szpiku kostnego stanowi podstawowy element diagnostyki białaczki. To inwazyjna, ale bezpieczna procedura diagnostyczna, która u dzieci najczęściej wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym i trwa około 30 minut. Do pobrania szpiku kostnego wykorzystuje się specjalną igłę, którą wprowadza się najczęściej w okolicy kolca biodrowego przedniego górnego. Szpik kostny pobiera się do strzykawki, następnie przekazuje w probówce do laboratorium hematologicznego, gdzie poddawany jest szczegółowej analizie. Ze szpiku kostnego wykonuje się liczne badania diagnostyczne, w tym badania genetyczne. 

JAK LECZY SIĘ BIAŁACZKĘ?

Leczenie białaczki opiera się na wielolekowej chemioterapii, a w wybranych przypadkach również na immunoterapii. Leczenie białaczki realizuje się zgodnie z protokołami, które określają dokładnie schemat podaży leków. Jest ono długie, może trwać nawet dwa lata. Czasami konieczna może być również radioterapia ośrodkowego układu nerwowego lub przeszczepienie allogenicznych komórek krwiotwórczych (czyli od dawcy spokrewnionego lub niespokrewnionego). Nadal istnieją sytuacje, w których nie udaje się znaleźć „bliźniaka genetycznego” dla pacjenta wymagającego tej procedury, dlatego niezwykle ważne jest rejestrowanie zdrowych osób w bazie potencjalnych dawców. 

PODSUMOWANIE:

•    Białaczka to najczęstszy nowotwór wieku dziecięcego, rozwijający się w szpiku kostnym na skutek nadmiernego namnażania niedojrzałych komórek (blastów), które wypierają zdrowe komórki krwi. 

•    Przyczyna choroby w większości przypadków pozostaje nieznana, choć istnieją czynniki ryzyka, takie jak narażenie na promieniowanie jonizujące czy niektóre choroby genetyczne. 

•    Objawy białaczki są niecharakterystyczne i obejmują m.in. bladość skóry, osłabienie, bóle kończyn, powiększenie węzłów chłonnych i częste infekcje, dlatego każde podejrzenie powinno być skonsultowane z lekarzem. 

•    Diagnozę potwierdza się m.in. poprzez biopsję szpiku kostnego oraz badania krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego, które przeprowadza się w specjalistycznym ośrodku onkohematologicznym. 

•    Leczenie polega głównie na chemioterapii, a w niektórych przypadkach konieczne są immunoterapia, radioterapia lub przeszczepienie komórek krwiotwórczych.

Kierownik Kliniki Pediatrii, Hematologii i Onkologii UCK w Gdańsku docent Ninela Irga-Jaworskadr Aleksandra Stanisławska